Mastercard przedstawia aktualną sytuację kobiet w branży filmowej w Polsce: optymizm co do przyszłości i wezwanie do równouprawnienia za kamerą

Mimo rosnącego zainteresowania kobiecą narracją i reprezentacją w kulturze, badanie Mastercard „Kobiety w branży filmowej”, ujawnia, że aspirujące i obecne twórczynie filmowe w Europie, w tym w Polsce, wciąż napotykają poważne bariery w karierze, choć na przyszłość branży patrzą pełne nadziei.

Badanie zlecone przez Mastercard w maju 2025 roku przedstawia zmieniający się krajobraz dla kobiet w branży filmowej w Wielkiej Brytanii, Francji, Włoszech, Hiszpanii, Niemczech i Polsce. Publikacja wyników zbiegła się z trwającym sezonem festiwalowym – po krakowskim Mastercard OFF Camera, celebracji kinematografii w Cannes,  przyszedł czas na Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Wenecji. To przykłady prestiżowych wydarzeń filmowych, z którymi Mastercard konsekwentnie współpracuje od lat, podkreślając zaangażowanie firmy w wspieranie przyszłości europejskiego kina.

Ankieta przeprowadzona wśród 6 tysięcy kobiet[1] w Europie – zarówno pracujących w branży filmowej, jak i aspirujących do tego – wykazała, że niemal połowa z nich (43%) wybiera alternatywne ścieżki kariery. Wśród Polek ten odsetek jest nieco wyższy i wynosi 46%. Jako główne przyczyny tego stanu rzeczy ankietowane Polki wskazały brak kontaktów w branży (34%), brak pewności siebie i obawę przed porażką (34%) oraz ograniczony dostęp do finansowania i kapitału (21%).

Nadzieja na zmiany

Prawie połowa respondentek z Polski (48%) zgodziła się ze stwierdzeniem, że następuje regres, jeśli chodzi o postęp kobiet w branży filmowej, a 64% respondentek uważa, że kobiety napotykają dziś w branży bardziej subtelne bariery niż pięć lat temu. Zauważają, że mimo poprawy ich reprezentacji na ekranie, równowaga w rolach za kamerą wciąż pozostawia wiele do życzenia (62%). Dodatkowo, w odczuciu ankietowanych, na kobiety wywierana jest większa presja, by „udowodnić swoją wartość” w porównaniu z mężczyznami (72%). Tylko 37% respondentek w Polsce zgadza się, że możliwości kobiet na stanowiskach kierowniczych, takich jak reżyseria czy produkcja, poprawiły się, w porównaniu do 61% respondentek w Europie. Pomimo trudności, 58% Polek dostrzega większą otwartość na ich głos w przestrzeniach kreatywnych i decyzyjnych.

Prawie trzy czwarte kobiet z branży filmowej w Polsce (72%) jest przekonanych, że kolejne pokolenia będą miały więcej możliwości rozwoju zawodowego w tej dziedzinie. Kluczowe czynniki to łatwiejszy dostęp do narzędzi i platform do tworzenia i dystrybucji treści (44%), rosnąca świadomość społeczna młodych ludzi (39%) i lepszy dostęp do edukacji filmowej i szkoleń (38%).

Rola edukacji i technologii
Wczesny dostęp do sztuki i edukacji filmowej został wskazany jako kluczowy dla zwiększenia możliwości kobiet w branży. Tylko ponad połowa (52%) ankietowanych Polek przyznaje, że w młodym wieku miały dostęp do edukacji artystycznej, a prawie trzy czwarte (74%) uważa, że gdyby miały większy dostęp do edukacji artystycznej w dzieciństwie, byłyby lepiej przygotowane do kariery w branży filmowej.

Wyniki badania podkreślają również transformacyjny potencjał nowych technologii: ponad połowa (54%) respondentek z Polski uważa, że wykorzystanie sztucznej inteligencji i nowych technologii zmienia branżę na lepsze. Najbardziej pożądane formy wsparcia, które zdaniem respondentek mogłyby pomóc w rozwoju kariery filmowej, to szkolenia i warsztaty rozwijające konkretne umiejętności, takie jak scenopisarstwo czy kinematografia (29%), a także dostęp do możliwości nawiązywania kontaktów branżowych (22%).

Kobiety inspirują autentyczne historie
Jeśli chodzi o inspirację wśród Polek w branży filmowej, coraz większą rolę odgrywają osobiste doświadczenia życiowe (44%), inne filmy i seriale (40%) oraz literatura (33%). Prawie 4 na 5 respondentek uważa, że współpraca międzypokoleniowa jest ważna dla przyszłości kinematografii, a wśród tematów na ekranie chętnie widziałyby więcej filmów o zdrowiu psychicznym (54%), doświadczeniach kobiet (46%), życiu na obszarach wiejskich lub w odległych społecznościach oraz perspektywie osób niepełnosprawnych (34%) – co wskazuje na bardziej autentyczne i zaangażowane pokolenie twórców opowieści.

Badanie przeprowadzone przez Mastercard prezentuje również najbardziej inspirujące kobiety w branży.

10 najbardziej inspirujących kobiet w filmie według respondentek z Polski:

1.      Emma Watson (29%)

2.      Monica Bellucci (24%)

3.      Natalie Portman (23%)

4.      Penélope Cruz (22%)

5.      Salma Hayek (14%)

6.      Sofia Coppola (10%)

7.      Charlize Theron (8%)

8.      Tilda Swinton (8%)

9.      Keira Knightley (8%)

10.  Juliette Binoche (7%)

Kinematografia na czele ekonomii doświadczeń
Inne tegoroczne badanie Mastercard, przeprowadzone wśród ponad 15 000 konsumentów[2], ujawnia duże zainteresowanie doświadczeniami związanymi z filmem – 76% respondentów deklaruje chęć eksplorowania świata kina w większym stopniu. Przeżycia i emocje bowiem mają dla ludzi głęboko osobiste znaczenie: 44% respondentów twierdzi, że tworzą one ich najcenniejsze wspomnienia, 36% dostrzega w nich szansę na nowe spojrzenie na świat, a 33% ceni możliwość dzielenia się nimi z bliskimi. Wyniki te odzwierciedlają rozwój „ekonomii doświadczeń”, w której coraz większą wartość przypisuje się nie tylko temu, co konsumujemy, ale przede wszystkim temu, jak się z tym czujemy – i jaką historię dzięki temu możemy przeżyć i opowiedzieć.

Wzmacniając głos kobiet i zapewniając namacalne wsparcie, Mastercard nie tylko docenia osiągnięcia twórcze, ale także aktywnie kształtuje bardziej inkluzywną przyszłość dla branży. Dzięki stałej współpracy z Festiwalem Filmowym w Cannes, Mastercard wykorzystuje swoją platformę do promowania różnorodnych talentów, zapewniając, że następne pokolenie kobiet-filmowców będzie mogło opowiadać swoje historie na największych scenach świata. W Polsce Mastercard od 10 lat wspiera festiwal kina niezależnego Mastercard OFF Camera, m.in. wręczając nagrodę w kategorii Female Voice, która jest ukłonem w stronę niezwykłych i inspirujących kobiet filmu.